Dạy con viết văn tả cảnh theo ma trận

Hướng dẫn con viết văn mà không phải là chép văn theo bài văn mẫu là mong muốn của các bậc cha mẹ. Không phải bố mẹ nào cũng có thể hướng dẫn con viết được một bài văn hoàn chỉnh mà chỉ có thể gọi ý các ý tưởng cho con sử dụng làm chi tiết để viết văn. Tuy nhiên, cách làm này thực sự chưa giúp con có kỹ năng tự viết một bài văn hoàn chỉnh. Bài viết dưới đây gợi ý một phương pháp mà tác giả đã sử dụng trong dạy học tiểu học, có thể được coi là một phương pháp dành cho bố mẹ nếu có ý định hướng dẫn con viết văn tại nhà.

Dạy con viết văn bắt đầu từ trình tự quan sát

Một yêu cầu cơ bản để viết tốt bài văn tả cảnh đó là trẻ em phải có kĩ năng quan sát và chắt lọc được những chi tiết quan sát nào là trọng tâm, chi tiết nào là phụ cho bài văn của mình.

Kĩ năng quan sát chủ yếu được hình thành trên cơ sở luyện tập. Thông thường học sinh đã sử dụng kĩ năng này nhiều lần và thường là không tự giác, sơ lược đơn giản. Tuy nhiên, việc lựa chọn viết gì vào bài văn của mình để tạo được trọng tâm cho bài viết là một kỹ năng khó đối với các con.

Không gian và thời gian, các biến số để tạo ma trận

Thông thường có một số trình tự quan sát cảnh vật tương ứng với trình tự miêu tả, cụ thể là:

  1. Trình tự không gian: Từ quan sát toàn bộ đến quan sát từng bộ phận hoặc ngược lại, từ trái sang phải, từ trên xuống dưới , từ ngoài vào trong…
  2. Trình tự thời gian: Quan sát theo diễn biến thời gian từ bắt đầu đến kết thúc, từ mùa này sang mùa khác, tháng này sang tháng khác, tuần này sang tuần khác…..

Dạy con viết văn bằng cách hình dung cấu trúc bài văn

Một yêu cầu nữa đối với việc viết văn tả cảnh, là các con phải nắm được cấu trúc bài văn. Có thể hình dung cấu trúc theo công thức sau:

Cấu trúc bài văn bao gồm Mở bài; Thân bài (Đoạn chi tiết phụ, đoạn trọng tâm; ...) Kết luận

Phần thân bài bao gồm nhiều đoạn văn, trong đó có đoạn văn trọng tâm và các đoạn văn phụ. Đoạn văn trọng tâm được tập trung nhiều chi tiết phù hợp với đề bài. Đoạn văn phụ gom những chi tiết phụ có nét tương đồng lại để tạo logic bài văn.

Cấu trúc phần thân bài có thể thay đổi như sau:

  1. Phụ, Trọng tâm, Phụ
  2. Trọng tâm, Phụ, Phụ
  3. Phụ, Phụ, Trọng tâm

Dạy con viết văn bằng cách sử dụng ma trận để xác lập dàn ý

Để ví dụ phương thức viết văn theo ma trận, chúng ta cùng tìm hiểu một ví dụ về bài văn tả Ngôi trường của em

Với trình tự quan sát nêu trên đối với bài văn tả Ngôi trường của em, có thể xây dựng ma trận như sau:

Ma trận bài văn tả ngôi trường theo trình tự không gian và thời gian

Dạy con viết văn bằng cách khai thác các đoạn văn trọng tâm

Các đoạn văn trọng tâm trong bài văn được khai thác tối đa về các chi tiết. VÍ dụ đối với ma trận bài văn tả ngôi trường, cách khai thác các đoạn văn trọng tâm như sau:

  1. Trước giờ học, trọng tâm là trước cổng trường: Hàng quán, Phụ huynh, xe cộ đưa đón, học sinh đến trường, …
  2. Trong giờ học, trọng tâm là lớp học: Bảng đen, giáo viên giảng bài, học sinh học bài, bàn ghế, …
  3. Giờ ra chơi, trọng tâm là sân trường: hoạt động của học sinh (nô đùa, chạy nhảy, đọc sách, chơi trò chơi, …) tại các điểm: gốc cây, sân khấu, sân trường, …
  4. Giờ tan học, trọng tâm là các dãy lớp học: Phụ huynh, xe cộ đưa đón, học sinh tan học, …

Từ ma trận trên có thể hình thành các đề văn sau:

  1. Tả ngôi trường của em
  2. Tả ngôi trường/quang cảnh trường của em trước giờ học
  3. Tả ngôi trường/quang cảnh trường của em trong giờ học
  4. Tả ngôi trường/quang cảnh trường của em trong giờ ra chơi
  5. Tả ngôi trường/quang cảnh trường của em vào giờ tan học

Bằng cách phân tích sự khác nhau giữa các đề văn, các con sẽ biết lựa chọn phần trọng tâm nào đối với đề bài nào là phù hợp. Bằng cách khai thác chi tiết trong các phần trọng tâm, các con sẽ lựa chọn trình tự viết đoạn nào trước, đoạn nào sau để đảm bảo logic giữa các đoạn không bị bẻ gãy hay lặp lại.

Đây là phương pháp tư duy bằng ma trận để trẻ con dễ hình dung từ khái quát đến chi tiết về nội dung cần viết và sự sắp xếp các nội dung vào từng đoạn văn trong phần thân bài sao cho phù hợp nhất với đề bài.

Sách tham khảo: Tư duy đột phá – Prof.Dr SHOZO HIBINO; Prof.Dr GERALD NADLER