Dạy con đọc chữ và tiếng: Dạy con học đọc – Phần 2

Dạy con đọc chữ và tiếng

Kỹ năng đọc đối với học sinh tiểu học rất quan trọng. Với mỗi nhiệm vụ học tập, các em đều phải đọc để giải quyết nhiệm vụ học tập nhanh và đúng. Vì vậy, các bậc phụ huynh nên dạy con học đọc khi con từ 3-5 tuổi. Cùng học và chơi với con để biến nhiệm vụ này thành những trò chơi quen thuộc hàng ngày theo trình tự sau:

Một số trò chơi bố mẹ chơi cùng con

Dạy con đọc – Bước 1: Nhận biết các chữ bằng thẻ bài

Mỗi thẻ bài được ghi một chữ cái (nếu tự làm thì cần viết trên thẻ cả chữ in hoa và chữ thường). Dùng kết hợp các thẻ bài này để chơi cùng con với các trò chơi khác nhau.

Một số trò chơi ví dụ để dạy con đọc

– Đánh bài bằng thẻ bài. Chia mỗi người một chữ, đến lượt ai người đó đọc chữ trên thẻ bài của mình. Ai hết trước thì thắng.

– Chơi bán hàng bằng thẻ bài. Tiền mua hàng chính là thẻ bài, lấy đúng chữ trên thẻ bài để đổi lấy hàng cần mua.

– Chơi bịt mắt bằng thẻ bài. Úp các thẻ bài xuống, mỗi người bốc thẻ chữ phải đọc được chữ trên thẻ. Ai không đọc được phải nhắm mắt cho người khác trốn, …

– Đố bằng thẻ bài. Mỗi người nhiều thẻ bài, ai đọc đúng các thẻ bài của mình trước thì thắng. Có thể chia mỗi người một thẻ bài, ai đọc đúng được sai khiến người khác, …

Như vậy, với mục đích giới thiệu tên âm của chữ cái từ các thẻ bài, có thể lồng ghép để chơi bất kỳ trò chơi nào. Việc nhận mặt chữ để đọc đươc âm không dứt khoát phải đúng ngay từ lần đầu. Không dứt khoát phải biết âm của chữ trong 1, 2 ngày. Cần coi đó là các thẻ trò chơi, kiên trì sau nhiều lần chơi và sai để con có thời gian nhận biết đúng.

Chuẩn bị các thẻ bài dạy con đọc chữ

Thẻ bài có thể là những thẻ mua sẵn hoặc là thẻ tự làm bằng các mẩu giấy A4 hoặc mẩu bìa. Cần chuẩn bị thật nhiều thẻ bài, 1 chữ cái có thể có 10 thẻ bài để dùng ghép vần khi cần. Nên chuẩn bị các vật liệu cứng cáp như bìa các tông thì trẻ chơi được lâu hơn.

Một lưu ý khi chơi là cần phân biệt tên âm và tên chữ. Để phân biệt rõ hơn giữa âm và chữ, tham khảo bài viết Dạy con học đọc – Phần 1: Một số kiến thức cơ bản bố mẹ cần biết.

Với tốc độ chơi 10 phút mỗi ngày, một trẻ phát triển thông thường sẽ nhận biết được tất cả các mặt chữ hoa và chữ thường. Thời gian thường nhiều nhất là 2 năm, bắt đầu từ năm 3 tuổi đến cuối năm 4 tuổi.

Dạy con đọc – Bước 2: Dạy con đọc tiếng bằng đánh vần khan

Đánh vần khan chỉ đơn giản là nói chuyện với con hàng ngày, hoặc mỗi tối trước khi đi ngủ. Có thể chơi trò đánh vần khan bằng các câu đố. Cách hỏi để đánh vần khan ví dụ là: Mẹ hỏi “bờ a gì”, con trả lời “Bờ a ba”; “Cờ ô gì – Cờ ô cô”… Trình tự bắt đầu tiếng có thanh ngang (được ghi bằng những chữ không dấu). Trẻ con thường thích cười, nên có thể tìm những từ con biết mà làm con cười để đố, như: bô, xe, dê, ca, … Khi con quen với âm, có thể thêm các tiếng với vần khó như trung, thu, quyên, khoai, mai, …

Khi con đã quen với các tiếng có thanh ngang, bố mẹ chuyển sang tiếng có dấu. Bắt đầu với từng dấu và chỉ kết thúc dấu đó khi con đã quen âm của dấu đó. Không nên đánh vần lẫn lộn các dấu làm mất thời gian tiếp cận âm của con.

Ví dụ trình tự các dấu để đánh vần theo thời gian

– Tháng đầu tiên: Các tiếng có thanh ngang: ba, cô, xe, lô, ca, mây, con, đưa, …

– Tháng thứ 2: Các tiếng có thanh huyền: bà, dì, cù, hè, nhà, ngồi, cười, …

– Tháng thứ 3: Các tiếng có thanh sắc: bố, có, lái, đứng, …

– Tháng thứ 4: Các tiếng có thanh hỏi: đủ, cổ, tủ, đổ, nghỉ, ngủ, mải, tưởng, …

– Tháng thứ 5: Các tiếng có thanh nặng: chạy, ngựa, nặng, nhẹ, mị, nựng, hại, …

Lần lượt như thế đến khi con quen được với cách đánh vần khan cho tất cả các tiếng là thành công. Việc làm này cần thực hiện chậm, từng ngày, không nôn nóng. Đôi khi một tiếng có thể đánh vần 3, 4 ngày. Càng giai đoạn đầu mỗi tiếng càng nên được nhắc đi nhắc lại nhiều ngày.

Một trẻ phát triển thông thường có thể đánh vần khan được tất cả các dấu và các chữ trong vòng 3 năm, bắt đầu từ năm 3 tuổi đến năm 5 tuổi. Việc đánh vần khan thực hiện song song với việc dùng thẻ bài nhận mặt chữ.

Khi dạy con ghép âm hoặc đánh vần, có một số lưu ý đối với bố mẹ – Tham khảo tại các bài viết Lưu ý khi dạy con học đọc – Dạy con học đọc – Phần 3

Dạy con đọc – Bước 3: Dạy con đọc chữ bằng ghép vần

Ghép vần chỉ thực hiện sau khi con đã biết hết các mặt chữ và biết đánh vần khan. Đầu tiên, bố mẹ dùng các thẻ bài chữ trước để cùng con chơi ghép. Ví dụ, bố mẹ cầm thẻ bài chữ b và chữ a ghép vào nhau, hỏi con lần lượt: Chữ gì đây (b), chữ gì đây (a), Bờ a gì (bờ a ba). Sau nhiều lần quen cách chơi, bố mẹ chỉ cầm chữ và đố con đánh vần, đọc tiếng.

Khi con 3 tuổi, các thẻ bài chỉ nên là các chữ cái đơn. Ví dụ: dùng các phụ âm (b, c, m, n, l, s, d, …) ghép với các nguyên âm (a, e, ê, i, o, ô, ơ, u, ư, …). Cách ghép thực hiện thay thế nguyên âm, ví dụ:

Dạy con đọc chữ và tiếng
Giữ nguyên thẻ phụ âm, thay thế các thẻ nguyên âm để con đánh vần các tiếng có âm b

Cứ tiếp tục giữ nguyên 1 phụ âm và thay thế hết phần nguyên âm. Trong 1 thời gian, trẻ sẽ định hình được cách phát âm phụ âm đó trong họng. Khi đó, trẻ sẽ hình dung được cách thay thế các chữ để ghép vần.

Khi con 5 tuổi, các thẻ bài nên bổ sung thêm các vần phức như: ai, ôi, uôi, ươu, ươi, … với độ khó tăng dần. Có thể dùng sách Tiếng Việt lớp Một để tham khảo trình tự vần học của học sinh. Từ đó xác định thứ tự các vần xuất hiện trong thẻ bài từ dễ đến khó.

Dạy con đọc – Bước 4: Cùng đọc

Khi con ghép được vần, bố mẹ viết những từ đơn giản cho con đọc. Để kích thích việc đọc của con, có thể dùng các tiếng ngắn để con đọc. Sử dụng các trò chơi như đi tìm kho báu, hoặc hoặc đọc những từ ngắn về thức ăn hàng ngày, các đồ dùng trong nhà…. Ví dụ: đọc màu sắc quần áo, đọc món ăn hôm nay, đọc tên các vật dụng trong nhà, chơi xếp hình với các tiếng. Có thể tham khảo mua những poster về các con vật, các đồ dùng trong nhà, về tự nhiên xã hội, ….

Dạy con đọc – Bước 5: Luyện tập hàng ngày

Việc lặp lại các chữ cái, đánh vần các tiếng hàng ngày sẽ giúp con mau chóng nhớ những gì đã học. Việc ôn tập sẽ giúp con tránh bị sao nhãng. Để tránh việc ngại khi trả lời sai, bố mẹ cần quan tâm thái độ hào hứng của trẻ trong việc tham gia các trò chơi. Khi bé làm một việc đúng, bố mẹ nên nhiệt tình khen ngợi, động viên mau chóng và kịp thời, thể hiện thái độ phấn khích và ngạc nhiên khi con làm đúng.  

Với tất cả các việc làm trên, bố mẹ nên lưu ý tuyệt đối đừng bao giờ nói con sai. Mỗi lúc con sai, bố mẹ nói lại điều đúng. 10 lần con sai thì 10 lần bố mẹ nói đúng lại là được. Mưa dầm thấm lâu, con sẽ tiếp cận đến cái đúng một lúc nào đó.

Cùng con học đọc chỉ là một phần rất nhỏ trong tương tác giúp con phát triển ngôn ngữ, kỹ năng và các phẩm chất

Khi học lớp Một, các thầy cô giáo cũng sẽ dạy con tất cả những điều trên. Kết thúc lớp Một, con sẽ đọc tốt. Tuy nhiên, sự giáo dục sớm giúp con tăng khả năng đọc đúng, đọc hiểu. Sự tương tác của bố mẹ với con hàng ngày sẽ giúp bố mẹ hiểu rõ năng lực của con. Từ đó, phát hiện những điểm yếu, điểm mạnh mà con thể hiện trong trò chơi.